Để trả lời một cách sòng phẳng và khoa học: Thực tế, toàn bộ tiếng nói (hệ thống phát âm) của người Việt ngày nay đều là tiếng Nôm (tiếng Việt), hoàn toàn không có một âm Hán Trung Quốc nào tồn tại trong lời nói hàng ngày của chúng ta.
Hãy cùng mổ xẻ sự thật này qua các tầng nấc bản chất dưới đây.
1. Bản chất của từ Hán - Việt: Người Việt đọc chữ Hán theo cách của mình
Rất nhiều người nhầm tưởng rằng từ Hán - Việt (như Tâm, Giáo dục, Quốc gia, Hạnh phúc) là "tiếng Hán". Nhưng đây là một ngộ nhận cực kỳ lớn.
Về mặt nguồn gốc: Đúng, các từ này có gốc từ tiếng Hán.
Về mặt âm đọc (tiếng nói): Hệ thống âm Hán - Việt thực chất là cách người Việt bản địa hóa cách đọc chữ Hán từ thời nhà Đường - nhà Tống (thế kỷ VIII - IX). Người Việt cổ đã dùng hệ thống ngữ âm của tiếng Việt để "nắn" lại cách phát âm của người Trung Quốc cho dễ đọc, dễ nói theo vòm họng của người Việt.
Ví dụ cụ thể: Chữ 心 (trái tim/tấm lòng), người Trung Quốc đại lục ngày nay phát âm là Xīn. Nhưng người Việt xưa đọc là Tâm. Chữ 教育 (dạy dỗ/tri thức), người Trung Quốc đọc là Jiàoyù. Nhưng người Việt xưa đọc là Giáo-dục.
Âm đọc chữ Nôm Tâm, Giáo-dục trong tiếng Việt hoàn toàn không tồn tại trong tiếng Trung Quốc. Nó là sản phẩm sáng tạo độc quyền về mặt ngữ âm của người Việt. Khi bạn nói "Tôi đi giáo dục" [碎𠫾敎 育], bạn đang nói 100% tiếng Việt, bằng cơ quan phát âm của người Việt, chứ không có một chữ Hán (tiếng Hán) nào phát ra ở đây cả.
2. Bản chất của Hán - Nôm: Sự cộng sinh trên văn bản chữ viết
Nếu "Hán - Việt" thuộc về tầng ngôn ngữ/tiếng nói, chúng ta đang nói bằng âm giọng hằng ngày, thì "Hán - Nôm" lại thuộc về tầng chữ viết (hệ thống ký tự cổ).
Trước khi chữ Quốc ngữ (chữ Latinh) ra đời, ông cha ta dùng hai loại văn tự để ghi lại tiếng nói:
Chữ Hán: Chữ do Trung Quốc sáng chế, người Việt mượn về để viết văn bản hành chính, khoa cử nhưng đọc hoàn toàn bằng âm Hán - Việt (như đã phân tích ở trên).
Chữ Nôm: Chữ do chính người Việt tự sáng tạo ra dựa trên chất liệu chữ Hán để ghi lại những từ thuần Việt (những từ bình dân, nôm na mà chữ Hán không có từ tương đương).
Ví dụ: Để ghi lại từ "Lòng" (trong lòng người), chữ Hán 100% không có âm này. Cha ông ta bèn ghép chữ Tâm 心 (biểu ý) và chữ Long 龍 (biểu âm) để tạo ra chữ Nôm 𡬷 (đọc là Lòng).
Như vậy, Hán - Nôm là một bộ đôi văn tự bổ trợ cho nhau để ghi chép lại toàn bộ đời sống tinh thần của người Việt xưa.
3. Sự thật cốt lõi: Tiếng nói ngày nay hoàn toàn là "Nôm" (Tiếng Việt)
Để hiểu một cách triệt để và đúng đắn nhất: Từ "Nôm" bản chất chính là "Nam" (tiếng của người phương Nam, tức người Việt, đối lập với phương Bắc). Người xưa gọi "tiếng Nôm", "nôm na" là để chỉ thứ ngôn ngữ nói hàng ngày của người Việt.
Hệ thống tiếng nói của chúng ta hiện nay là một dòng chảy liên tục. Dù là từ thuần Việt (như lòng, sông, núi, bay, chạy) hay từ gốc Hán đã được Việt hóa (như tâm, giáo dục, giang sơn, phi) thì khi phát âm lên, chúng đều đã chịu sự chi phối hoàn toàn của luật ngữ âm tiếng Việt.
Khi chúng ta dùng chữ Quốc ngữ ngày nay để viết các từ: Tâm, Giáo Dục, Lòng, Dạy Dỗ... là chúng ta đang dùng một loại văn tự mới (văn tự Latinh) để ghi lại Tiếng Nôm xưa (Tiếng Việt).
Không ai nói từ Tâm là tiếng Hán, bởi vì người Trung Quốc không hiểu từ Tâm.
Không ai nói từ Giáo-dục là tiếng Hán, bởi vì nó mang thanh điệu, trọng âm và cấu trúc ngữ âm thuần túy Việt Nam.
Khi dùng văn tự cổ để viết 教育, mặt chữ này là chữ Hán, nên người Trung Quốc nhìn vào sẽ hiểu ngay ý nghĩa. Tuy nhiên, người Việt đọc chữ Hán này bằng âm Hán-Việt (tiếng Việt/tiếng Nôm) thành 'Giáo-Dục', nên nếu chỉ nghe ta nói thì người Trung Quốc sẽ hoàn toàn không hiểu. Vì đây là từ mượn nên trên văn bản chữ Hán vẫn giữ nguyên, người Trung Quốc vẫn nhìn hiểu. Nhưng khi nói ra thì người Trung Quốc sẽ không hiểu..
Lời kết
Hiểu một cách đúng đắn và khoa học: Tiếng Việt ngày nay là một chỉnh thể thống nhất của Tiếng Nôm (tiếng nói của người phương Nam). Trong chỉnh thể đó, có một bộ phận từ vựng cấu thành từ gốc Hán nhưng đã được "thay máu" hoàn toàn về mặt âm đọc (gọi là từ Hán - Việt) và hòa tan hoàn toàn vào dòng máu tiếng Việt.
Sự thật là chúng ta không vay mượn tiếng nói của ngoại bang để giao tiếp; chúng ta chỉ mượn chất liệu, rồi dùng trí tuệ của người Việt để nhào nặn, biến đổi và tạo ra một ngôn ngữ Việt độc lập, giàu đẹp và tự chủ. Toàn bộ tiếng nói chữ Việt ngày nay, xét về bản chất ngữ âm giao tiếp, đều là tiếng Việt (tiếng Nôm) của chúng ta!