Chữ Nôm và Chữ Hán có gì khác nhau?
Nhiều người khi nhìn thấy các ký tự cổ trên bia đá, hoành phi, câu đối hay sách cổ thường gọi chung là "chữ Hán". Thực tế, trong số đó có rất nhiều ký tự là Chữ Nôm – hệ thống chữ viết do người Việt xây dựng để ghi tiếng Việt.
Hai loại chữ này có hình thức khá giống nhau vì đều sử dụng nét chữ Hán, nhưng chúng không phải là cùng một hệ thống chữ viết.
Chữ Hán là gì?
Chữ Hán (漢字) là hệ thống chữ viết có nguồn gốc từ Trung Hoa và được sử dụng để ghi tiếng Hán.
Trong lịch sử Việt Nam, chữ Hán từng được dùng trong:
- Văn bản triều đình.
- Khoa cử.
- Kinh sách.
- Văn bia.
- Tài liệu hành chính.
- Trước tác của các học giả.
Ví dụ:
| Chữ Hán | Nghĩa |
|---|---|
| 天 | trời |
| 人 | người |
| 一 | một |
| 二 | hai |
| 三 | ba |
| 四 | bốn |
| 五 | năm |
| 六 | sáu |
| 七 | bảy |
Chữ Nôm là gì?
Chữ Nôm (𡨸喃) là hệ thống chữ viết của người Việt dùng để ghi tiếng Việt.
Để tạo nên Chữ Nôm, người Việt sử dụng nhiều phương thức khác nhau, trong đó có việc sáng tạo các ký tự mới dựa trên cấu tạo của chữ Hán nhằm biểu diễn những từ thuần Việt.
Ví dụ:
| Chữ Nôm | Nghĩa |
| 𡗶 | trời |
| 𠊛 | người |
| 𠬠 | một |
| 𠄩 | hai |
| 𠀧 | ba |
| 𠃣 | bốn |
| 𠄼 | năm |
| 𠔭 | sáu |
| 𠔿 | bảy |
Nhìn bằng mắt thường, Chữ Nôm có thể rất giống chữ Hán vì đều được cấu tạo từ các nét và bộ thủ quen thuộc. Tuy nhiên, đây là hai hệ thống chữ viết khác nhau.
So sánh Chữ Nôm và Chữ Hán
Dưới đây là những ví dụ đơn giản để thấy rõ sự khác biệt.
| Chữ Nôm | Chữ Hán | Nghĩa tiếng Việt |
| 𡗶 | 天 | trời |
| 𠊛 | 人 | người |
| 𠬠 | 一 | một |
| 𠄩 | 二 | hai |
| 𠀧 | 三 | ba |
| 𠃣 | 四 | bốn |
| 𠄼 | 五 | năm |
| 𠔭 | 六 | sáu |
| 𠔿 | 七 | bảy |
Có thể thấy, cùng một khái niệm nhưng Chữ Hán và Chữ Nôm sử dụng hai ký tự khác nhau.
Ví dụ:
- 天 là chữ Hán ghi khái niệm "trời".
- 𡗶 là chữ Nôm ghi từ "trời" trong tiếng Việt.
Hay:
- 人 là chữ Hán.
- 𠊛 là chữ Nôm.
Điều này cũng tương tự với các số đếm như một, hai, ba, bốn...
Vì sao Chữ Nôm lại khác Chữ Hán?
Mặc dù Chữ Nôm được xây dựng trên nền tảng chữ Hán, mục đích của hai hệ thống hoàn toàn khác nhau.
- Chữ Hán được tạo ra để ghi tiếng Hán.
- Chữ Nôm được người Việt phát triển để ghi tiếng Việt.
Do tiếng Việt có nhiều từ mà tiếng Hán không có, người Việt đã tạo thêm nhiều ký tự mới để biểu đạt các từ thuần Việt. Vì vậy, nhiều chữ Nôm không tồn tại trong hệ thống chữ Hán truyền thống.
Có phải mọi Chữ Nôm đều là chữ mới?
Không.
Trong văn bản Nôm, người Việt sử dụng nhiều phương thức tạo chữ.
Có những trường hợp:
- Mượn nguyên một chữ Hán để sử dụng.
- Mượn chữ Hán theo âm.
- Mượn chữ Hán theo nghĩa.
- Sáng tạo hoàn toàn chữ Nôm mới.
Vì vậy, một văn bản Nôm thường bao gồm cả chữ Hán và chữ Nôm, chứ không chỉ có các ký tự Nôm tự tạo.
Ngày nay còn sử dụng Chữ Nôm không?
Chữ Quốc ngữ hiện là hệ thống chữ viết chính thức của Việt Nam.
Tuy nhiên, Chữ Nôm vẫn được nghiên cứu và bảo tồn vì đây là chìa khóa để đọc hàng nghìn tác phẩm văn học, văn bia, gia phả, sắc phong và nhiều tài liệu lịch sử có giá trị.
Nhiều tài liệu này hiện đang được lưu giữ và nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, cùng với các thư viện, bảo tàng và cơ sở nghiên cứu khác.
Câu hỏi thường gặp
Chữ Nôm có phải là chữ Hán không?
Không. Đây là hai hệ thống chữ viết khác nhau. Chữ Hán dùng để ghi tiếng Hán, còn Chữ Nôm được người Việt phát triển để ghi tiếng Việt.
Vì sao Chữ Nôm nhìn giống Chữ Hán?
Bởi Chữ Nôm được xây dựng dựa trên cấu tạo và nguyên lý của chữ Hán, nên hình thức có nhiều điểm tương đồng.
Có thể đọc được Chữ Nôm nếu biết chữ Hán không?
Không hoàn toàn. Người biết chữ Hán có thể nhận ra một số thành phần hoặc hiểu một phần ý nghĩa, nhưng nhiều chữ Nôm là ký tự do người Việt sáng tạo nên không có trong hệ thống chữ Hán.
Kết luận
Chữ Hán và Chữ Nôm có mối liên hệ chặt chẽ nhưng không phải là một. Chữ Hán là hệ thống chữ viết của tiếng Hán, còn Chữ Nôm là hệ thống chữ viết do người Việt phát triển để ghi tiếng Việt. Việc đặt hai hệ thống cạnh nhau sẽ giúp người đọc dễ dàng nhận ra rằng cùng một khái niệm có thể được biểu diễn bằng hai ký tự khác nhau, phản ánh hai truyền thống chữ viết khác nhau trong lịch sử Việt Nam.